Szczelina pierścieniowa w przejściu PPOŻ – jak dobrać średnicę otworu, głębokość masy i materiał wypełniający?
Rura pasuje do kołnierza, ale otwór jest o 40 mm większy. Czy wystarczy dołożyć masy? Niekoniecznie. W przejściu przeciwpożarowym klasyfikowana jest konkretna geometria: średnica instalacji, wymiar otworu, szerokość i głębokość szczeliny oraz układ materiałów. „Wypełnić do pełna” nie jest rozwiązaniem technicznym, jeżeli nie odpowiada wariantowi z ETA.
Najważniejsza zasada: szczeliny pierścieniowej nie dobiera się według tego, ile materiału zostało na budowie. Najpierw identyfikuje się pełny wariant klasyfikacyjny, a dopiero z niego odczytuje dopuszczalny otwór, położenie zabezpieczenia, rodzaj wypełnienia i jego głębokość.
1. Czym jest szczelina pierścieniowa?
To przestrzeń pomiędzy zewnętrzną powierzchnią rury, izolacji albo osłony a krawędzią otworu w przegrodzie. W idealnym, współosiowym otworze ma jednakową szerokość na całym obwodzie. Na budowie często jest mimośrodowa: u góry może mieć 8 mm, a na dole 25 mm.
Trzeba odróżnić cztery wymiary, które w dokumentacji bywają przedstawiane na jednym rysunku:
| Wymiar | Co opisuje? | Najczęstsza pomyłka |
|---|---|---|
| Ørury | rzeczywista średnica zewnętrzna instalacji | podstawienie DN zamiast pomiaru zewnętrznego |
| Øotworu | średnica odwiertu albo równoważny wymiar otworu | pomiar tylko w jednym kierunku |
| szerokość szczeliny | odległość promieniowa od instalacji do ościeża | uznanie różnicy średnic za szerokość jednostronną |
| głębokość wypełnienia | odcinek w osi przegrody zajęty przez masę, zaprawę, pianę lub wełnę | utożsamienie jej z grubością całej ściany |
Przed obliczeniem otworu trzeba więc znać rzeczywistą średnicę zewnętrzną rury. Dobór wyłącznie na podstawie DN może zmienić zarówno szczelinę, jak i rozmiar potrzebnego kołnierza. Dla rur z tworzyw warto równolegle sprawdzić poradnik o przejściach rur z tworzyw sztucznych.
2. Jak obliczyć i prawidłowo zmierzyć szczelinę?
Dla okrągłego, współosiowego otworu szerokość promieniową można policzyć ze wzoru:
Przykład geometryczny: otwór Ø150 mm i nieizolowana rura Ø110 mm dają nominalną szczelinę 20 mm po każdej stronie: (150 − 110) / 2 = 20 mm. Wynik mówi wyłącznie o geometrii. Nie potwierdza jeszcze, że taki układ ma wymaganą klasę EI.
Jeśli rura leży przy dolnej krawędzi albo odwiert jest owalny, wzór nie opisuje rzeczywistego minimum i maksimum. Wtedy należy wykonać kilka pomiarów na obwodzie, zanotować najmniejszą i największą wartość oraz porównać obie z zakresem dokumentacji. Średnia arytmetyczna nie naprawia lokalnego przekroczenia.
Nie odwracaj logiki doboru. Jeżeli dokument dopuszcza określoną szczelinę, nie oznacza to automatycznie, że każda mniejsza albo większa będzie bezpieczniejsza. Mniejsza przestrzeń może uniemożliwić uzyskanie wymaganej głębokości materiału, a większa zmienia objętość i zachowanie uszczelnienia.
3. Szerokość szczeliny to nie głębokość uszczelnienia
Zapis „20 × 25 mm” może opisywać dwa różne kierunki wymiarowania, ale ich kolejność trzeba zawsze odczytać z legendy konkretnego rysunku. Nie wolno zakładać, że pierwsza liczba to szerokość, a druga głębokość tylko dlatego, że tak było w innym detalu.
Dobrym przykładem produktowego charakteru parametrów jest ETA-25/0723 dla PROMASEAL-AG. W wybranych wariantach dokument pokazuje m.in. rurę PVC-U Ø110 mm o ściance 3,2 mm z uszczelnieniem 20 × 25 mm oraz rurę PP Ø50 mm o ściance 1,8 mm z układem 20 × 20 mm. Oba pełne warianty mają EI 120-U/C, ale liczb tych nie wolno przenosić na inną rurę, przegrodę czy konfigurację końców.
W małych, ściśle opisanych przejściach rozwiązaniem może być pęczniejąca masa PROMASEAL-AG. Jej obecność na budowie nie oznacza jednak, że można nią dowolnie zalać każdy przewymiarowany otwór.
4. Masa, płyta, pianka, zaprawa czy kołnierz?
Materiał wypełniający nie jest samodzielnym zamiennikiem całego systemu. Ten sam otwór może wymagać produktu reaktywnego, stabilnego wypełnienia mineralnego, miękkiego przejścia płytowego albo kombinacji kilku elementów.
| Rodzina rozwiązania | Co kontrolujemy? | Przykładowe elementy systemu | Czego nie zakładać? |
|---|---|---|---|
| lokalne uszczelnienie pęczniejące | szerokość, głębokość, podkład, położenie masy | PROMASEAL-AG | że większa ilość masy rozszerza zakres ETA |
| miękkie przejście płytowe | typ, gęstość i układ płyt, powłokę, krawędzie i wypełnienie wokół instalacji | PROMASTOP-CC CB + PROMASTOP-CC | że dowolna twarda wełna jest równoważna płycie systemowej |
| przejście piankowe | maksymalny otwór, głębokość piany, instalacje i stopień wypełnienia | PROMAFOAM-2C | że pianka montażowa PUR ma te same właściwości |
| rura palna z opaską lub kołnierzem | rurę, szczelinę, materiał bazowy, liczbę warstw/typ kołnierza i mocowania | PROMASTOP-W, PROMASTOP-FC6 lub PROMASTOP-FC MD | że sam kołnierz legalizuje dowolny otwór wokół rury |
Miękkie przejście to układ, nie „wełna z wiadra”
W ETA-25/0724 dla PROMASTOP-CC występują zależnie od wariantu układy płyt 1 × 50 mm, 1 × 80 mm albo 2 × 50 mm. Dokument określa również właściwości wełny, m.in. gęstość co najmniej 140 kg/m³, temperaturę topnienia co najmniej 1000°C i klasę reakcji na ogień A1. Zamiana płyty na produkt „podobny” wyłącznie pod względem grubości nie potwierdza zgodności.
5. Jak zaplanować otwór przed wykonaniem instalacji?
- Ustal instalację: materiał rury, średnicę zewnętrzną, grubość ścianki, izolację i konfigurację końców.
- Zidentyfikuj przegrodę: ściana lekka, masywna, strop lub konstrukcja specjalna; zanotuj grubość i wymaganą klasę.
- Wybierz pełny wariant ETA: nie sam produkt, lecz konkretny wiersz klasyfikacyjny.
- Odczytaj geometrię: otwór, szczelinę, głębokość wypełnienia, liczbę i położenie elementów reaktywnych.
- Dodaj wyłącznie tolerancję objętą zakresem: nie powiększaj odwiertu „na wszelki wypadek”.
- Przekaż wykonawcy rysunek: średnica koronki bez opisu systemu to za mało.
Jeżeli dobór nie jest jeszcze rozstrzygnięty, zacznij od kategorii przejścia i przepusty instalacyjne PPOŻ, ale decyzję oprzyj na dokumentacji technicznej, a nie na samej nazwie kategorii.
6. Za duży, za mały i nieregularny otwór – co robić?
| Stan | Ryzyko | Prawidłowa decyzja |
|---|---|---|
| otwór za duży | przekroczenie dopuszczalnej szerokości, utrata podparcia materiału, zmiana objętości uszczelnienia | znaleźć sklasyfikowany większy wariant albo systemowo odtworzyć ościeże; nie zalewać przypadkową masą |
| otwór za mały | brak miejsca na wymaganą liczbę warstw opaski lub głębokość masy | powiększyć kontrolowanie do wymiaru wynikającego z detalu, nie uszkadzając zbrojenia i konstrukcji |
| otwór owalny lub wyszczerbiony | lokalne minimum i maksimum poza zakresem; nieciągła warstwa | zmierzyć cały obwód i naprawić podłoże materiałem przewidzianym w rozwiązaniu |
| kilka instalacji w jednym otworze | pomieszanie szczelin, minimalnych odległości i limitu wypełnienia | zastosować dokładnie sklasyfikowane przejście kombinowane lub rozdzielić otwory |
Naprawa wymiaru otworu musi być elementem systemowego detalu. Zwykła zaprawa, przypadkowa wełna, silikon budowlany i piana montażowa nie stają się wyrobami ogniochronnymi tylko dlatego, że wypełniają wolną przestrzeń.
7. Checklista wykonawcza i odbiorowa
| Do zapisania | Jak zweryfikować? |
|---|---|
| średnica i kształt otworu | pomiar w co najmniej dwóch osiach; przy nieregularności także lokalne min./maks. |
| średnica instalacji wraz z izolacją | pomiar zewnętrzny i identyfikacja materiałów |
| szerokość szczeliny na obwodzie | nie tylko obliczenie nominalne, lecz kontrola rzeczywistego mimośrodu |
| głębokość i strony aplikacji | sonda kontrolna, dokumentacja zdjęciowa przed zamknięciem oraz rysunek ETA |
| materiał wypełniający i element reaktywny | etykieta, partia, zgodność nazwy i kompletności systemu |
| numer dokumentu i wariantu | aktualna ETA, odpowiedni załącznik i wiersz klasyfikacyjny |
Zdjęcie samej powierzchni gotowej masy nie potwierdza jej głębokości ani materiału podkładowego. Warto sfotografować pomiar otworu, wypełnienie przed wykończeniem i gotowe oznaczenie przepustu.
8. FAQ – szczelina i otwór w przejściu PPOŻ
Czy mniejsza szczelina jest zawsze bezpieczniejsza?
Nie. Może zabraknąć miejsca na przebadaną liczbę warstw opaski, właściwe zagęszczenie wypełnienia lub wymaganą głębokość masy. Obowiązuje zakres konkretnego rozwiązania.
Czy większy otwór można po prostu uzupełnić większą ilością masy?
Tylko jeśli dokumentacja systemu obejmuje taką geometrię i sposób uzupełnienia. Sama większa ilość produktu nie rozszerza klasyfikacji.
Od czego mierzyć szczelinę przy rurze izolowanej?
Od powierzchni elementu wskazanego na rysunku – zależnie od wariantu może to być rura, ciągła izolacja albo osłona. Nie należy automatycznie odejmować samej średnicy metalowej rury.
Czy można łączyć masę jednego producenta z płytą innego?
Nie bez dokumentu potwierdzającego taki zestaw. Klasyfikacja miękkiego przejścia obejmuje układ materiałów o określonych właściwościach i sposobie aplikacji.
Masz już wykonany otwór i nie wiesz, czy mieści się w systemie?
Prześlij zdjęcie z miarką, wymiar otworu w dwóch osiach, średnicę i materiał instalacji, opis izolacji, typ przegrody oraz wymaganą klasę EI. Na tej podstawie można szukać zgodnego wariantu zamiast dobierać ilość masy „na oko”.
Dokumenty wykorzystane w opracowaniu
- PN-EN 1366-3+A1:2025-04 wraz z poprawką AC:2026-01 – badania uszczelnień przejść instalacyjnych.
- ETA-25/0723 dla PROMASEAL-AG, wydanie 25.07.2025.
- ETA-25/0724 dla PROMASTOP-CC, wydanie 25.07.2025.
- ETA-25/0725 dla PROMASTOP-FC, wydanie 25.07.2025.
- ETA-25/0727 dla PROMASTOP-W, wydanie 25.07.2025.
- Promat – katalog techniczny przejść instalacyjnych 2026.
Zastrzeżenie: przykłady liczb służą do nauki czytania dokumentacji. Ostateczne rozwiązanie musi odpowiadać pełnemu zakresowi aktualnej ETA, projektowi ochrony przeciwpożarowej i rzeczywistym warunkom wykonania.
