U/U, U/C, C/U i C/C w przejściach rurowych PPOŻ – jak konfiguracja końców rury wpływa na klasyfikację EI?

1. Dlaczego konfiguracja końców rury wpływa na wynik badania?

Przejście instalacyjne jest badane jako kompletny układ: rura, ewentualna izolacja, przegroda, szczelina obwodowa, materiał wypełniający, kołnierz lub opaska, mocowania i podparcie instalacji. Otwarcie albo zamknięcie końców rury zmienia warunki panujące wewnątrz przewodu podczas pożaru. Może wpływać między innymi na przepływ gorących gazów, nagrzewanie ścianki od wewnątrz, dostęp tlenu oraz zachowanie rury po zmiękczeniu lub rozszczelnieniu.

W przypadku rury z tworzywa problemem jest nie tylko szczelina pomiędzy rurą a przegrodą. Sama rura może zmięknąć, stopić się lub ulec degradacji, pozostawiając otwór. Materiał pęczniejący w kołnierzu albo opasce ma ten otwór zamknąć w warunkach odpowiadających przebadanemu układowi. Przy rurach metalowych przewód pozostaje geometrycznie stabilniejszy, ale intensywnie przewodzi ciepło; duże znaczenie mają wtedy rodzaj i układ izolacji oraz sposób wykonania uszczelnienia.

Dlatego nie wystarczy stwierdzenie: „produkt ma EI 120”. Prawidłowe pytanie brzmi: dla jakiej rury, w jakiej przegrodzie, przy jakiej konfiguracji końców, izolacji i geometrii montażu uzyskano EI 120?

2. Co dokładnie oznaczają U/U, U/C, C/U i C/C?

Oznaczenia pochodzą od angielskich słów uncapped i capped. Kolejność liter jest stała i odnosi się do położenia końców rury w badaniu:

* Są to przykłady funkcji instalacji podawane w podręcznikach technicznych, a nie samodzielna podstawa doboru. Nazwa instalacji nie zastępuje sprawdzenia ETA. Pion kanalizacyjny może mieć inną konfigurację roboczą niż krótki przewód niewentylowany, a zamontowany zawór nie zmienia automatycznie klasyfikacji końców rury.

„C” nie oznacza zamknięcia rury dokładnie przy przegrodzie

Litery opisują warunek brzegowy badania, a nie położenie korka, zaworu czy zaślepki bezpośrednio przy uszczelnieniu. Nie wolno więc uznać, że tymczasowy korek na budowie zmienia zastosowanie U/U na U/C. Konfigurację należy przyporządkować do projektowanego sposobu pracy instalacji zgodnie z zasadami dokumentu odniesienia, a następnie znaleźć odpowiadający jej zakres klasyfikacyjny.

3. Które konfiguracje może obejmować wynik badania?

Nie istnieje jedna macierz, którą można bezwarunkowo przenieść na wszystkie rury i dokumenty. Aktualna polska norma badawcza to PN-EN 1366-3+A1:2025-04, wdrażająca EN 1366-3:2021+A1:2024; PKN opublikował do niej również poprawkę AC:2026-01. Jednocześnie w obrocie pozostają oceny techniczne i klasyfikacje opracowane na podstawie wcześniejszych wydań normy oraz właściwych dokumentów oceny. Reguły trzeba więc odczytywać z dokumentu, na którym opiera się wybrane rozwiązanie.

Poniższa macierz jest ważnym przykładem dla rur z tworzyw spotykanym w dokumentacji Promat odnoszącej się do EN 1366-3:2009. Pokazuje mechanizm rozszerzania wyniku i uczy prawidłowego kierunku czytania tabeli; nie zastępuje aktualnej ETA. Kolumny wskazują konfigurację badaną, a wiersze konfigurację, którą wynik może obejmować.

Jak czytać tabelę? Jeżeli rzeczywiste zastosowanie wymaga U/U, w tej macierzy akceptowalny jest wyłącznie wynik z badania U/U. Z kolei wynik U/U może obejmować wszystkie cztery wymienione konfiguracje. Nie należy czytać tabeli odwrotnie.

Dlaczego dla rur metalowych tabela wygląda inaczej?

EAD 350454-00-1104 podaje dla rur metalowych inną relację pomiędzy konfiguracjami C/U i U/C. W przedstawionej tam macierzy:

• badanie U/U obejmuje U/U, C/U, U/C i C/C,
• badanie C/U obejmuje C/U i C/C,
• badanie U/C obejmuje C/U, U/C i C/C,
• badanie C/C obejmuje wyłącznie C/C.

W porównaniu z pokazaną wcześniej macierzą dla tworzyw zmienia się więc kierunek rozszerzenia pomiędzy C/U i U/C. Jest to konkretny powód, dla którego nie wolno kopiować reguły z rury PVC do rury stalowej ani czytać samych liter bez informacji o materiale przewodu.

Stwierdzenie „U/U jest najszersze” może być pomocne przy wstępnej analizie, ale nadal nie dowodzi, że dowolny produkt przebadany w U/U pasuje do każdej rury zamkniętej. Zakres pozostaje ograniczony przez materiał i serię rury, średnicę zewnętrzną, grubość ścianki, rodzaj przegrody, sposób montażu oraz pozostałe parametry systemu.

4. Jak czytać pełny zapis klasyfikacji EI?

W klasyfikacji odporności ogniowej uszczelnienia przejścia instalacyjnego:

• E oznacza szczelność ogniową – zdolność ograniczenia przedostawania się płomieni i gorących gazów,
• I oznacza izolacyjność ogniową – zdolność ograniczenia wzrostu temperatury po stronie nienagrzewanej,
• liczba, np. 60, 90 lub 120, określa czas klasyfikacyjny w minutach,
• U/U, U/C, C/U lub C/C doprecyzowuje konfigurację końców rury objętą wynikiem.

Sufiks nie podnosi ani nie obniża sam z siebie liczby minut. Może jednak sprawić, że wynik będzie nieprzydatny dla planowanej instalacji. Przykładowo system opisany wyłącznie jako EI 120-U/C nie stanowi podstawy do zabezpieczenia instalacji wymagającej U/U, nawet jeśli nazwa produktu i średnica rury się zgadzają.

Odporność ogniowa to nie reakcja na ogień

Na karcie produktu może pojawić się również klasa reakcji na ogień, np. E według EN 13501-1. Nie jest to „E” ze stopnia EI przejścia i nie oznacza odporności przez określoną liczbę minut. Reakcja na ogień opisuje zachowanie samego wyrobu w kontakcie z ogniem, natomiast odporność ogniowa dotyczy kompletnego rozwiązania w określonej przegrodzie.

Czego badanie według EN 1366-3 nie potwierdza?

Zgodnie z zakresem aktualnej PN-EN 1366-3+A1:2025-04 wraz z poprawką AC:2026-01 wynik badania nie jest ilościowym pomiarem przecieku dymu lub gorących gazów. Nie potwierdza też nośności elementu oddzielającego, odporności uszczelnienia na naprężenia wywołane ruchem instalacji ani bezpieczeństwa w razie wycieku niebezpiecznych cieczy lub gazów po uszkodzeniu przewodu. Te zagadnienia wymagają odrębnej oceny; nie wolno dopisywać ich do znaczenia klasy EI.

5. Jak sprawdzić konfigurację w ETA krok po kroku?

Europejska Ocena Techniczna nie jest katalogiem, w którym wystarczy wyszukać nazwę produktu. Właściwy dobór polega na znalezieniu jednego wariantu, którego wszystkie parametry są zgodne z przejściem projektowanym lub istniejącym.

1. Zidentyfikuj dokument i jego wydanie. Sprawdź numer ETA, datę, nazwę oraz wariant produktu. Karta techniczna i deklaracja właściwości użytkowych pomagają zidentyfikować wyrób, ale nie zastępują tabel klasyfikacyjnych i rysunków montażowych.
2. Znajdź rodzaj konstrukcji oddzielającej. Ściana lekka, ściana sztywna i strop sztywny to odrębne zakresy. Muszą zgadzać się minimalna grubość, a tam, gdzie dokument tego wymaga, również gęstość i budowa przegrody.
3. Sprawdź materiał i rodzinę rury. „Rura z tworzywa” to za mało. PVC-U, PE-HD, PP-R, PP-HT, rura wielowarstwowa albo niskoszumowy system kanalizacyjny mogą mieć inne zakresy. Dla wybranych rur dokument wskazuje normę wyrobu lub konkretny system producenta.
4. Porównaj średnicę zewnętrzną i grubość ścianki. Nominalne „DN 110” nie wystarcza. W tabelach często występują jednocześnie średnica Ø oraz grubość ścianki s; oba wymiary muszą mieścić się w zakresie.
5. Odczytaj konfigurację końców. Porównaj funkcję instalacji i wymagane U/U–C/C z pełnym zapisem klasyfikacji oraz regułą zastosowania podaną w tym samym dokumencie.
6. Zweryfikuj izolację. Materiał, klasa reakcji na ogień, grubość i sposób prowadzenia izolacji mogą być elementem klasyfikacji. Skróty CS, CI, LS i LI opisują, czy izolacja jest ciągła lub przerwana oraz pełna lub lokalna – nie mają związku z literami U/C.
7. Porównaj detal wykonawczy. Sprawdź położenie i liczbę kołnierzy lub warstw opaski, szczelinę pierścieniową, rodzaj i głębokość wypełnienia, mocowania, odległości między instalacjami oraz maksymalną odległość pierwszego podparcia.
8. Zapisz podstawę doboru. W dokumentacji powykonawczej warto podać numer systemu, dokumentu klasyfikacyjnego, klasę, konfigurację, lokalizację i zastosowane wyroby oraz dołączyć fotografie i oznakowanie przejścia.

6. Przykład dokumentowy: PROMASTOP-FC MD i ETA-19/0215

Dobrym przykładem praktycznym jest modułowy kołnierz PROMASTOP-FC MD do wybranych przejść rur palnych. W przywołanej wersji ETA-19/0215 tabela konfiguracji końców dla rur z tworzyw wskazuje:

• wynik przebadany i sklasyfikowany jako U/U może być stosowany w zakresach U/U, C/U, U/C oraz C/C,
• wynik przebadany i sklasyfikowany jako U/C może być stosowany w zakresach U/C oraz C/C.

To nadal dopiero jeden wiersz kontroli. W tabelach polskiej wersji ETA z 22.11.2021 osobno podano rodziny rur, przegrody, zakresy średnicy i grubości ścianki, położenie kołnierza oraz wynik EI. Przykładowo dla rur PP-H/PP-R/PP-C przechodzących przez strop masywny o grubości co najmniej 150 mm występuje wariant Ø40 / s 1,8 – Ø160 / s 6,1 sklasyfikowany jako EI 120-U/U, natomiast wiersz obejmujący zakres do Ø200 / s 7,7 ma klasyfikację EI 60-U/U. W tej samej tabeli znajdują się osobne warianty U/C z wynikami EI 120, EI 90 i EI 60. Wniosek jest zasadniczy: ta sama nazwa produktu i ta sama średnica nominalna nie gwarantują tej samej klasy.

Pełną grupę rozwiązań można przejrzeć w kategorii przejścia i przepusty instalacyjne PPOŻ. Jeżeli potrzebujesz najpierw uporządkować różnice między rurą palną, rurą metalową i przejściem kombinowanym, przeczytaj również poradnik o przejściach PPOŻ rur z tworzyw sztucznych.

7. Cztery przypadki projektowe: od funkcji rury do właściwej klasyfikacji

Przypadek A: wentylowany pion kanalizacyjny z PP

Pion przechodzi przez strop oddzielenia przeciwpożarowego, jest połączony z instalacją kanalizacyjną i wentylowany ponad dachem. Funkcja sugeruje analizę konfiguracji U/U. To jednak nie kończy doboru. Trzeba jeszcze ustalić dokładny typ PP, średnicę zewnętrzną, grubość ścianki, ewentualną warstwę akustyczną, grubość stropu, wymaganą klasę EI, stronę montażu elementu pęczniejącego oraz podparcie rury.

Błąd: wybór pierwszego kołnierza „do PP 110” bez sprawdzenia, czy jego klasyfikacja obejmuje U/U dla konkretnej rodziny i grubości ścianki rury.

Przypadek B: przewód wody użytkowej z tworzywa

Instalacja działa jako układ zamknięty, ale określenie „woda” nie przesądza automatycznie o zapisie C/C. W podręczniku Promat wodę użytkową i grzewczą wskazano jako przykładowe zastosowania U/C, natomiast właściwy wariant zależy od materiału i dokumentu systemowego. Należy ustalić, czy rura jest jednorodna czy wielowarstwowa, czy ma izolację, oraz jaką konfigurację przypisano jej w aktualnej dokumentacji.

Błąd: utożsamienie zamkniętej hydraulicznie instalacji z dowolnym wynikiem C/C albo założenie, że zawór odcinający rozwiązuje kwestię klasyfikacji.

Przypadek C: rura stalowa w palnej izolacji elastomerowej

Metalowy przewód nie wypali się jak PVC, ale może szybko przenieść energię cieplną na stronę nienagrzewaną. Ponadto palna izolacja przechodząca przez przegrodę może wymagać elementu pęczniejącego. Dobór obejmuje równolegle konfigurację końców, materiał i średnicę rury, grubość jej ścianki, rodzaj oraz grubość izolacji i układ CS/CI/LS/LI. Wynik dla nieizolowanej rury stalowej nie może być automatycznie przeniesiony na rurę w kauczuku syntetycznym.

Błąd: sprawdzenie wyłącznie napisu „do rur metalowych” na karcie produktu i pominięcie konfiguracji izolacji.

Przypadek D: pusty przewód rezerwowy albo tuleja

Otwarty przepust rezerwowy nie staje się bezpieczny tylko dlatego, że obecnie nie prowadzi medium. Trzeba ustalić, czy dokument klasyfikuje go jako rurę, osłonę kablową, przewód instalacyjny czy pusty przepust oraz jak ma zostać zamknięty i oznakowany. Rozwiązanie musi odpowiadać zarówno stanowi odbiorowemu, jak i planowanemu wykorzystaniu. Późniejsze dołożenie kabla lub rury może zmienić cały układ i wymagać ponownej weryfikacji.

Błąd: zastosowanie przypadkowej zaślepki albo piany budowlanej i uznanie, że daje to konfigurację C/C oraz wymaganą klasę EI.

8. Najczęstsze błędy projektowe i wykonawcze

1. Usunięcie końcówki U/U z opisu rozwiązania. Skrócenie „EI 120-U/U” do „EI 120” usuwa informację niezbędną do oceny zakresu zastosowania.
2. Odczytanie liter w odwrotnej kolejności. Pierwsza litera zawsze opisuje stronę pieca, druga stronę nienagrzewaną. Nie są to oznaczenia „góra/dół” ani „przed/za ścianą” z rysunku instalacji.
3. Traktowanie U/U jako cechy samego produktu. Klasyfikację uzyskuje kompletny układ. Ten sam wyrób może występować w wielu wariantach o różnych wynikach.
4. Dobór wyłącznie po średnicy nominalnej. ETA może różnicować wynik na podstawie średnicy zewnętrznej, grubości ścianki i konkretnej rodziny rury.
5. Zamiana rury generycznej na rurę specjalną lub odwrotnie. Wielowarstwowe i niskoszumowe systemy kanalizacyjne mogą mieć inną budowę oraz osobne pozycje w tabelach.
6. Przenoszenie wyniku ze ściany na strop. Orientacja, minimalna grubość przegrody i położenie kołnierza lub opaski są elementem klasyfikacji.
7. Pominięcie izolacji. Zmiana materiału, grubości albo przerwanie otuliny w przegrodzie może wyprowadzić detal poza zakres przebadany.
8. Łączenie elementów z różnych systemów. „Masa ogniochronna” nie oznacza dowolnej masy. Produkt wypełniający, kołnierz, opaska i mocowania muszą odpowiadać rozwiązaniu opisanemu w dokumentacji.
9. Brak kontroli aktualnego wydania dokumentu. Stare opracowanie może mieć węższy zakres albo inne reguły niż obecnie dostępna ETA. Numer i datę dokumentu należy zapisać w podstawie doboru.
10. Niezgodność stanu powykonawczego z kartą przejścia. Jeżeli na budowie zmieniono rurę, izolację, wielkość otworu lub sposób mocowania, wcześniejszy dobór trzeba zweryfikować ponownie.

9. Checklista danych potrzebnych do prawidłowego doboru

Żeby sprawdzić przejście bez zgadywania, przygotuj następujące informacje:

• wymagana klasa odporności ogniowej,
• ściana lub strop oraz rodzaj konstrukcji,
• grubość i budowa przegrody,
• materiał i producent/system rury,
• norma rury, jeśli jest dostępna,
• średnica zewnętrzna i grubość ścianki,
• funkcja i sposób pracy instalacji,
• czy instalacja jest wentylowana,
• materiał i grubość izolacji,
• sposób prowadzenia izolacji przez przegrodę,
• wymiary otworu i szczeliny obwodowej,
• odległość do sąsiednich instalacji,
• sposób i odległość podparcia rury,
• zdjęcie przejścia z obu stron.

Dopiero na tej podstawie można porównać warianty z dokumentacją i dobrać ilość materiału. Jeżeli zakres wymaga osobnego opracowania, sklep oferuje także usługi PPOŻ, dobór systemu i wsparcie dokumentacyjne.

10. FAQ – konfiguracje końców rur w przejściach PPOŻ

Czy EI 120-U/U jest „lepsze” niż EI 120-U/C?

Nie jest to właściwy sposób porównania. U/U może dawać szersze pole zastosowania zgodnie z regułami konkretnego dokumentu, lecz obie klasyfikacje są prawidłowe w przeznaczonych dla nich warunkach. Najważniejsza jest zgodność z rzeczywistym zastosowaniem.

Czy wynik EI 120-U/C można zastosować do wentylowanego pionu U/U?

Nie należy tego zakładać. W przedstawionej macierzy wynik U/C nie obejmuje U/U. Trzeba znaleźć klasyfikację U/U dla dokładnego typu rury i całego detalu albo uzyskać inne formalne potwierdzenie przewidziane dla danego projektu.

Czy zamknięcie rury korkiem na budowie zmienia U/U na U/C lub C/C?

Nie automatycznie. U/C i C/C są warunkami klasyfikacyjnymi wynikającymi ze sposobu badania oraz przewidywanego zastosowania instalacji. Tymczasowa zaślepka, korek rewizyjny czy zawór nie tworzą samodzielnie nowej podstawy klasyfikacji.

Czy oznaczenia U/U–C/C dotyczą tylko rur z tworzyw?

Nie. Konfiguracje końców stosuje się również przy ocenie przejść rur metalowych. Inne mogą być jednak scenariusze użytkowe i reguły rozszerzania wyników, dlatego materiał rury trzeba sprawdzić w konkretnym dokumencie.

Czy dla C/C nie jest potrzebny kołnierz ogniochronny?

Oznaczenie C/C nie przesądza o rodzaju zabezpieczenia. Rura z tworzywa może nadal utracić ciągłość w obrębie przegrody, a wymagany układ wynika z przebadanego systemu. Nie wolno usuwać kołnierza lub opaski tylko dlatego, że końce instalacji są zamknięte.

Gdzie znaleźć właściwe U/U lub U/C dla produktu?

Szukaj pełnego zapisu klasyfikacji i tabel „pipe end configuration”, „tested” oraz „applicable” w ETA, raporcie klasyfikacyjnym lub dokumentacji systemowej wskazanej przez producenta. Sam opis marketingowy produktu zwykle nie zawiera pełnego zakresu.

Co zrobić, jeśli w tabeli nie ma mojego typu rury albo konfiguracji?

Nie należy dobierać rozwiązania przez podobieństwo. Trzeba sprawdzić inny przebadany system, uzyskać stanowisko producenta oparte na właściwej dokumentacji albo skierować detal do projektanta ochrony przeciwpożarowej.

Potrzebujesz sprawdzić konkretną rurę?

Prześlij materiał i wymiary rury, typ oraz grubość przegrody, wymaganą klasę EI, dane izolacji i zdjęcia przejścia z obu stron. Na tej podstawie można sprawdzić właściwą konfigurację końców, tabelę klasyfikacyjną oraz komplet elementów systemu.

Skontaktuj się w sprawie doboru przejścia PPOŻ

Dokumenty techniczne wykorzystane w opracowaniu

• PN-EN 1366-3+A1:2025-04 wraz z poprawką AC:2026-01 – aktualna norma dotycząca badania uszczelnień przejść instalacyjnych, wdrażająca EN 1366-3:2021+A1:2024.
• Promat Polska – klasy odporności ogniowej przepustu rurowego i kryteria doboru.
• Promat, Fire Stopping System Handbook – konfiguracje końców rur i przykładowa macierz pola zastosowania według EN 1366-3:2009.
• EOTA, EAD 350454-00-1104 – zasady pola zastosowania konfiguracji końców rur metalowych.
• EOTA – informacje o ETA, EAD, deklaracji właściwości użytkowych i oznakowaniu CE.
• ETA-19/0215 z 22.11.2021 dla PROMASTOP-FC MD – wersja polska – zakresy klasyfikacyjne, konfiguracje końców oraz detale montażowe.
• Promat Polska – zabezpieczenie przejść instalacyjnych.

Zastrzeżenie: artykuł ma charakter techniczno-edukacyjny i nie zastępuje projektu, aktualnej oceny technicznej, dokumentacji producenta ani indywidualnej weryfikacji rozwiązania. Przed wykonaniem przejścia należy sprawdzić aktualne wydanie dokumentów i zgodność wszystkich parametrów układu.