Przejścia instalacyjne PPOŻ • geometria i rozstawy
Zero distance w przejściach PPOŻ – jak czytać minimalne odległości między rurami, kołnierzami i korytami?
Określenie zero distance nie oznacza, że każdą rurę, kołnierz, opaskę i trasę kablową można ułożyć bez odstępu. W dokumentacji technicznej wartość 0 mm dotyczy zawsze konkretnej pary elementów, określonego systemu uszczelnienia i wskazanej konstrukcji przegrody. Dla innej pary w tym samym otworze wymagane może być 20, 25, 30 albo 100 mm.
Szybka odpowiedź
„Zero distance” oznacza, że dla wymienionej w ETA pary elementów dopuszczalny minimalny prześwit wynosi 0 mm. Nie jest to zgoda dla wszystkich sąsiednich instalacji, nie usuwa wymagań dotyczących szczeliny pierścieniowej, wielkości otworu, mocowań ani podpór. Każdy styk w zatłoczonym przepuście trzeba sprawdzić w odpowiedniej macierzy odległości i na rysunku danego wariantu.
1. Co naprawdę oznacza zero distance?
Wartość 0 mm w tabeli rozstawów jest minimalną odległością dla dokładnie opisanej pary. Oznacza brak obowiązku zachowania dodatniego prześwitu pomiędzy tymi elementami w ocenionym wariancie. Nie nakazuje ich stykania i nie znosi pozostałych warunków klasyfikacji. EAD 350454-00-1104 stanowi europejską podstawę oceny uszczelnień przejść, a wartości odległości muszą wynikać z przebadanego i udokumentowanego zakresu – nie wyznacza się ich na podstawie samej nazwy produktu.
Jeżeli dokument wymienia „kołnierz – kołnierz: 0 mm”, wniosek dotyczy obudów kołnierzy objętych tym systemem. Nie wolno z niego wyprowadzać automatycznie wartości 0 mm dla:
- kołnierza i opaski pęczniejącej,
- kołnierza i koryta kablowego,
- dwóch nieosłoniętych rur,
- dwóch osobnych otworów w przegrodzie,
- kołnierza i krawędzi uszczelnienia,
- mocowania kołnierza i krawędzi ściany albo stropu.
Najważniejsza zasada: zero distance jest właściwością przebadanego układu, a nie ogólną właściwością produktu. Hasło w opisie kołnierza trzeba zawsze połączyć z tabelą ETA, typem przegrody, sposobem wbudowania i sąsiednim elementem.
2. Pięć różnych odległości, których nie wolno mylić
Na jednym rysunku wykonawczym mogą występować jednocześnie różne wymiary. Zapisanie wyłącznie „odstęp 30 mm” jest niewystarczające, dopóki nie wiadomo, między jakimi powierzchniami wykonano pomiar.
| Rodzaj wymiaru | Co jest mierzone? | Typowy błąd |
|---|---|---|
| odległość instalacja–instalacja | najmniejszy prześwit między rurami, izolacjami, kablami albo trasami – zgodnie z legendą rysunku | pomiar pomiędzy osiami rur |
| urządzenie–urządzenie | prześwit między zewnętrznymi obudowami kołnierzy, opaskami albo innymi elementami zamykającymi | mierzenie między rurami zamiast między kołnierzami |
| instalacja–krawędź uszczelnienia | od zewnętrznej powierzchni instalacji lub jej zabezpieczenia do krawędzi płyty, zaprawy albo otworu | utożsamienie z odległością do krawędzi przegrody |
| szczelina pierścieniowa | przestrzeń wokół pojedynczej rury w otworze; jej szerokość i wypełnienie są częścią systemu | uznanie jej za synonim rozstawu między rurami |
| podpora–przegroda | odległość pierwszego zamocowania lub podwieszenia instalacji od powierzchni ściany albo stropu | sprawdzenie tylko geometrii otworu, bez podpór |
Wartość należy odczytywać razem z rysunkiem i legendą. Jeżeli dokument definiuje inny punkt pomiaru, pierwszeństwo ma właśnie ten zapis, a nie zwyczaj przyjęty na budowie.
Przykład szczeliny przy rurze: aktualna ETA-25/0723 dla PROMASEAL-AG podaje m.in. rurę PVC-U Ø110 / tD 3,2 mm ze szczeliną 20 × 25 mm oraz rurę PP Ø50 / tD 1,8 mm ze szczeliną 20 × 20 mm; oba kompletne warianty mają EI 120-U/C. Wartość 20 mm opisuje tutaj geometrię uszczelnienia przy rurze, a nie uniwersalny odstęp między dowolnymi instalacjami.
3. Układ pojedynczy, liniowy i klastrowy według EN 1366-3
Aktualna EN 1366-3:2021+A1:2024 rozróżnia konfiguracje badawcze według wzajemnego położenia przejść lub instalacji. Granicą porządkującą te układy jest 100 mm. To ważne, ponieważ próba pojedynczego przejścia nie musi automatycznie obejmować gęstej grupy kilku przepustów.
| Układ | Geometria według normy | Znaczenie praktyczne |
|---|---|---|
| pojedynczy | co najmniej 100 mm pomiędzy wszystkimi przejściami lub instalacjami | element nie wchodzi w grupę o małych odstępach |
| liniowy | minimum dwa elementy w jednej linii, między nimi mniej niż 100 mm; od elementów poza linią co najmniej 100 mm | typowy rząd kołnierzy albo rur prowadzonych blisko siebie |
| klastrowy | minimum trzy elementy, dla których odległości pomiędzy elementami są mniejsze niż 100 mm | zwarta grupa, np. układ trójkątny albo prostokątny |
Uwaga: próg 100 mm służy w normie do definiowania konfiguracji. Sam w sobie nie jest uniwersalnym odstępem montażowym. Dopuszczalną wartość dla konkretnego produktu nadal trzeba odczytać z ETA lub klasyfikacji systemu.
4. PROMASTOP-FC: 0 mm w jednym wariancie, 20–100 mm w innym
Aktualna ETA-25/0725 dla PROMASTOP-FC dobrze pokazuje, dlaczego nie wolno przepisywać pojedynczej wartości na wszystkie detale. Dokument rozdziela między innymi kołnierz umieszczony bezpośrednio w przegrodzie od kołnierza wbudowanego w uszczelnienie z płyt z wełny mineralnej pokrytych powłoką PROMASTOP-I.
| Para elementów | FC bezpośrednio w konstrukcji A/B/C/D | FC w uszczelnieniu PROMASTOP-I |
|---|---|---|
| FC – FC | 0 mm | 0 mm |
| FC – izolacja palna | 0 mm | 0 mm |
| FC – izolacja niepalna | 0 mm | 0 mm |
| FC – koryto lub drabinka kablowa | 0 mm | 20 mm |
| FC – PROMASTOP-W | sprawdź właściwy wariant i tabelę | 30 mm |
| FC – inne instalacje niewymienione w tabeli | 100 mm | 100 mm |
Zestawienie opracowano na podstawie tabel odległości w ETA-25/0725. Dotyczy wskazanych tam wariantów; nie jest samodzielną instrukcją montażu. Dla PROMASTOP-I dokument podaje również maksymalną powierzchnię uszczelnienia 1,4 m².
Ściana lekka z drewnianymi słupkami – jeszcze jeden wymiar 100 mm
W tej samej ETA ściana lekka musi mieć co najmniej 100 mm grubości i obustronne poszycie z minimum dwóch warstw płyt o grubości co najmniej 12,5 mm. Przy słupkach drewnianych pomiędzy uszczelnieniem a słupkiem należy zachować co najmniej 100 mm; przestrzeń musi zostać zamknięta i zaizolowana materiałem klasy A1 lub A2. Jest to odległość od elementu konstrukcyjnego ściany, a nie rozstaw między kołnierzami.
FC i FC MD – podobna nazwa nie oznacza tego samego rozstawu
Dopuszczenie 0 mm dla kołnierzy PROMASTOP-FC3/FC6 nie może zostać przeniesione na kołnierz modułowy PROMASTOP-FC MD. W oficjalnym podręczniku systemowym Promat rozstaw FC MD – FC MD wynosi dla opisanego wariantu minimum 60 mm w ścianie i 88 mm w stropie; w miękkich przejściach stropowych wartości mogą być jeszcze inne. Jest to praktyczny dowód, że rozstaw nie jest cechą całej rodziny produktów.
5. PROMASTOP-CC: odległości i podparcie do 250 mm
ETA-25/0724 dla systemu PROMASTOP-CC zawiera osobną macierz odległości w obrębie uszczelnienia. Przykładowo para PROMASTOP-W – PROMASTOP-FC wymaga w opisanym wariancie minimum 25 mm, podczas gdy FC – FC oraz W – W mogą mieć 0 mm. Dla opaski W i kanału PROMATECT wskazano 30 mm.
| Para w uszczelnieniu PROMASTOP-CC | Minimalna odległość według ETA-25/0724 |
|---|---|
| PROMASTOP-FC – PROMASTOP-FC | 0 mm |
| PROMASTOP-W – PROMASTOP-W | 0 mm |
| kable lub koryta – PROMASTOP-FC | 0 mm |
| PROMASTOP-W – PROMASTOP-FC | 25 mm |
| PROMASTOP-W – kanał PROMATECT | 30 mm |
| PROMASTOP-FC – konstrukcja nośna lub krawędź otworu | 0 mm |
Ta ocena wymaga również pierwszego podwieszenia instalacji w odległości nie większej niż 250 mm po obu stronach ściany oraz nad stropem. Jest to maksymalna dopuszczalna odległość podpory od lica przegrody, a nie minimalny rozstaw kolejnych podpór. Podpora ogranicza przemieszczenie i obciążanie miękkiego uszczelnienia. Prawidłowe rozstawy w otworze nie rekompensują braku właściwego podwieszenia.
6. Jak zaprojektować zatłoczone przejście?
Najbezpieczniej potraktować przepust jak mały układ współrzędnych, a nie jak listę produktów. Procedura powinna wyglądać następująco:
- Zdefiniuj przegrodę. Zapisz typ ściany lub stropu, materiał, grubość, gęstość i wymaganą klasę EI.
- Zinwentaryzuj każdą instalację. Potrzebne są materiał, średnica zewnętrzna, grubość ścianki, izolacja, konfiguracja końców rur oraz wymiary tras kablowych.
- Wybierz jeden udokumentowany system. Ustal, czy będzie to przejście bezpośrednie, zaprawowe czy miękkie z płyt i powłoki.
- Narysuj obrysy zabezpieczeń. Uwzględnij rzeczywistą średnicę zewnętrzną kołnierza, liczbę warstw opaski, szerokość izolacji i miejsce na mocowania.
- Zbuduj macierz par. Każdy element porównaj ze wszystkimi bezpośrednimi sąsiadami: FC–FC, FC–W, FC–koryto, W–kanał, instalacja–krawędź.
- Sprawdź wielkość uszczelnienia. Zero distance nie pozwala przekroczyć maksymalnej powierzchni otworu ani minimalnych grubości warstw.
- Dodaj mocowania i podpory. Na rzucie musi istnieć miejsce na kotwy, klamry, szpilki oraz pierwszą podporę instalacji.
- Zamroź układ przed wykonaniem otworu. Przesunięcie jednej trasy po wierceniu może zmienić kilka par odległości jednocześnie.
Przykład: trzy kołnierze FC mogą tworzyć układ 0 mm względem siebie, ale dodanie opaski W może wprowadzić wymaganie 25 albo 30 mm zależnie od systemu. Dołożenie niewymienionej instalacji może uruchomić wymaganie 100 mm. Jedna informacja „FC ma zero distance” nie opisuje całego przepustu.
7. Jak mierzyć odległości na budowie?
- Mierz najmniejszy prześwit. Dwie rury mogą być równoległe tylko pozornie; kontroluj miejsce, w którym ich obrysy są najbliżej.
- Uwzględnij gotowy element. Przed montażem kołnierza zmierz również jego obudowę i położenie uchwytów, a nie tylko rurę.
- Izolację mierz po zewnętrznym obrysie. Jeżeli w parze występuje izolacja palna lub niepalna, jej grubość wpływa na rzeczywisty prześwit.
- Nie mierz „w powietrzu”. Wynik powinien odnosić się do powierzchni zdefiniowanych na rysunku ETA.
- Kontroluj obie strony ściany. Instalacja przechodząca skośnie może spełniać wymiar z jednej strony, a naruszać go z drugiej.
- Dokumentuj skalą. Wykonaj zdjęcia przed zamknięciem i po wykonaniu zabezpieczenia, z przymiarem widocznym w płaszczyźnie pomiaru.
- Zapisz wariant. Protokół powinien wskazywać produkt, ETA, numer tabeli lub rozwiązania, klasę, przegrodę i rzeczywiste rozstawy.
8. Najczęstsze błędy i sposoby naprawy
- Przeniesienie 0 mm na inną parę. FC–FC = 0 mm nie oznacza automatycznie FC–W = 0 mm.
- Łączenie danych z dwóch ETA. Nie wolno wziąć rozstawu z jednego systemu, sposobu wypełnienia z drugiego i klasy EI z trzeciego.
- Pomiar od osi. Taki wynik ukrywa rzeczywisty prześwit i zależy od średnic elementów.
- Pominięcie obudowy kołnierza. Rury mieszczą się w otworze, ale po montażu brakuje miejsca na kołnierze i kotwy.
- Brak podpory. Ciężar i ruch instalacji przejmuje miękkie uszczelnienie, mimo że dokument wymaga podwieszenia blisko przegrody.
- Doszczelnienie przypadkową masą. Wypełnienie zbyt małego odstępu materiałem ogniochronnym nie legalizuje geometrii spoza ETA.
- Traktowanie dodatniej odległości jako orientacyjnej. Wymagane 25 lub 30 mm nie może zostać zaokrąglone do wartości, która akurat pozostała na budowie.
- Brak kontroli po zmianie branżowej. Dodatkowy kabel, peszel albo rura może zmienić układ pojedynczy w liniowy lub klastrowy.
Co zrobić, gdy instalacje są już zbyt blisko?
Najpierw należy zidentyfikować rzeczywiste pary i sprawdzić, czy aktualna ETA obejmuje taki układ. Jeżeli nie, rozwiązaniem może być przesunięcie instalacji, powiększenie i przebudowanie przejścia jako kompletnego systemu mieszanego albo zastosowanie innego udokumentowanego wariantu. Samodzielne dołożenie masy, opaski lub drugiego kołnierza bez podstawy dokumentacyjnej nie potwierdza klasy EI.
9. Produkty a udokumentowany wariant
Dobór rozpoczyna się od geometrii i ETA, a nie od dostępności jednego wyrobu. W zależności od konfiguracji stosowane mogą być między innymi:
- PROMASTOP-FC3 i PROMASTOP-FC6 – gotowe kołnierze do wybranych rur palnych,
- PROMASTOP-W – opaska pęczniejąca stosowana w wariantach rurowych i przejściach miękkich,
- PROMASTOP-CC 12,5 kg oraz płyta PROMASTOP-CC CB – elementy wybranych miękkich przejść instalacyjnych,
- PROMASTOP-FC MD – kołnierz modułowy, którego długość i mocowanie wynikają z dokumentacji systemowej,
- PROMASEAL-AG – masa pęczniejąca występująca w wybranych uszczelnieniach kabli, peszli i rur.
Produkty nie są automatycznie zamienne. Zobacz pełną kategorię przejścia i przepusty instalacyjne PPOŻ. Jeżeli układ jest nietypowy, warto przekazać rzut z wymiarami do weryfikacji jeszcze przed wykonaniem otworu.
10. Checklista przed zamknięciem przepustu
| Punkt kontroli | Co trzeba zapisać lub zmierzyć? |
|---|---|
| dokument odniesienia | numer ETA, wariant, tabela i rysunek |
| przegroda | rodzaj, grubość, gęstość, okładziny i klasa |
| instalacje | materiał, Ø, ścianka, izolacja, końce rur, trasy kablowe |
| macierz sąsiedztwa | minimalny odstęp dla każdej bezpośredniej pary |
| krawędzie i szczeliny | odległość do otworu, szczelina pierścieniowa i wypełnienie |
| mocowania | liczba, typ, podłoże, pozycja i brak kolizji |
| podpory instalacji | odległość pierwszej podpory po wymaganych stronach |
| dokumentacja odbiorowa | zdjęcia z przymiarem, etykieta, lokalizacja i opis systemu |
11. FAQ – odległości w przejściach PPOŻ
Czy zero distance oznacza, że kołnierze muszą się stykać?
Nie. Wartość 0 mm oznacza brak dodatniej minimalnej odległości dla wskazanej pary. Kołnierze mogą się stykać, jeżeli odpowiada to kompletnemu wariantowi. Większy odstęp można przyjąć tylko w granicach zakresu zastosowania, dopuszczalnej wielkości otworu i pozostałej geometrii systemu.
Czy odstęp mierzy się między rurami czy kołnierzami?
Zależy od opisu tabeli. Jeżeli para brzmi „kołnierz – kołnierz”, kontroluje się prześwit pomiędzy obudowami. Dla rur lub izolacji punkty pomiaru będą inne. Zawsze trzeba sprawdzić legendę rysunku.
Czy 100 mm zawsze wystarcza?
Nie jest to uniwersalna wartość projektowa. W normie 100 mm rozdziela określone typy konfiguracji, a w ETA może być minimalnym odstępem dla „innych instalacji”. Pozostałe wymagania systemu nadal obowiązują.
Czy można wypełnić zbyt mały odstęp masą ogniochronną?
Tylko wtedy, gdy dokładnie taki sposób wypełnienia i taka geometria występują w dokumentacji systemu. Sama masa nie zastępuje wymaganego dystansu.
Czy podpora 250 mm jest wymagana dla każdego przejścia?
Nie należy uogólniać tej wartości. Wskazane 250 mm pochodzi z konkretnego wariantu ETA-25/0724 dla PROMASTOP-CC. Dla innego systemu lub instalacji należy sprawdzić właściwy dokument.
Czy zero distance dotyczy również osobnych otworów?
Nie automatycznie. Odległość pomiędzy elementami w jednym uszczelnieniu i odległość pomiędzy dwoma niezależnymi uszczelnieniami to różne warunki. Dokument musi obejmować rzeczywistą konfigurację.
Co powinno znaleźć się na rysunku koordynacyjnym?
Obrysy instalacji i zabezpieczeń, wymiary otworu, wszystkie minimalne prześwity, lokalizacja mocowań, podpory, typ przegrody oraz oznaczenie ETA i wariantu.
Masz kilka instalacji w jednym małym otworze?
Prześlij rzut lub zdjęcia z wymiarami, rodzaje i średnice instalacji, izolacje, typ przegrody oraz wymaganą klasę EI. Weryfikacja przed montażem pozwala dobrać jedną zgodną macierz odległości i uniknąć przebudowy gotowego przepustu.
Dokumenty wykorzystane w opracowaniu
- PN-EN 1366-3+A1:2025-04 wraz z poprawką AC:2026-01 – metoda badań i zasady zakresu bezpośredniego zastosowania uszczelnień przejść.
- EAD 350454-00-1104 – europejski dokument oceny dla uszczelnień przejść instalacyjnych.
- ETA-25/0725 dla PROMASTOP-FC – polskie tłumaczenie, wydanie 25.07.2025.
- ETA-25/0724 dla PROMASTOP-CC – polskie tłumaczenie, wydanie 25.07.2025.
- ETA-25/0723 dla PROMASEAL-AG – polskie tłumaczenie, wydanie 25.07.2025.
- PROMASTOP-FC3 – oficjalna strona produktu Promat.
- Promat – katalog techniczny przejść instalacyjnych 2026.
- Promat Fire Stopping Handbook – PROMASTOP-FC MD.
Zastrzeżenie: artykuł ma charakter techniczno-edukacyjny. Tabele pokazują wybrane przykłady i nie zastępują pełnej ETA. Ostateczny detal musi odpowiadać aktualnej dokumentacji jednego systemu, projektowi ochrony przeciwpożarowej i rzeczywistemu układowi instalacji.
