Przejścia instalacyjne PPOŻ • izolacja rur
CS, CI, LS i LI w przejściach rurowych PPOŻ – jak układ izolacji wpływa na klasyfikację EI?
Dwie instalacje mogą mieć tę samą stalową rurę, tę samą średnicę i ten sam produkt ogniochronny, a mimo to wymagać innych rozwiązań. Powodem bywa izolacja: jej materiał, grubość, długość oraz to, czy przechodzi przez przegrodę. W dokumentacji przejść rurowych opisują to oznaczenia CS, CI, LS i LI.
Szybka odpowiedź
Pierwsza litera określa zasięg izolacji: C oznacza izolację ciągłą na długości rury (continuous), a L izolację lokalną przy przejściu (local). Druga litera opisuje zachowanie izolacji w obrębie przegrody: S oznacza izolację przechodzącą przez uszczelnienie (sustained), natomiast I – przerwaną w strefie przejścia (interrupted). CS, CI, LS i LI nie są wariantami wymiennymi. Układ wykonany na budowie musi odpowiadać wariantowi sklasyfikowanemu w ETA.
1. Dlaczego izolacja jest częścią klasyfikowanego układu?
Rura metalowa może zachować kształt podczas pożaru, ale bardzo dobrze przewodzi ciepło. Wzrost temperatury po stronie nienagrzewanej może doprowadzić do utraty kryterium izolacyjności I, nawet gdy wokół rury nie pojawia się płomień. Izolacja ogranicza przepływ ciepła, lecz jednocześnie zmienia zachowanie całego przejścia: może przechodzić przez uszczelnienie, kończyć się przed przegrodą, być niepalna albo zawierać materiał palny.
Przy izolacji z wełny mineralnej znaczenie mają m.in. gęstość, grubość, długość oraz sposób zamocowania. Przy izolacjach palnych – np. wybranych otulinach elastomerowych lub z pianki – trzeba dodatkowo uwzględnić ich zachowanie w pożarze i możliwość powstania szczeliny. Z tego powodu w niektórych przebadanych układach pojawia się opaska lub kołnierz pęczniejący, a w innych powłoka, masa i izolacja niepalna.
Zasada podstawowa: odporność ogniową ma kompletny system, a nie sama masa, opaska czy otulina. Zmiana CS na CI, wełny na kauczuk albo grubości izolacji może wyprowadzić przejście poza zakres klasyfikacji – nawet bez zmiany rury.
2. Co oznaczają CS, CI, LS i LI?
Oznaczenie składa się z dwóch niezależnych informacji. Pierwsza dotyczy długości izolacji na rurze, druga – jej ciągłości w miejscu przejścia przez element oddzielający.
| Kod | Pełna nazwa | Zasięg izolacji | Izolacja w przegrodzie |
|---|---|---|---|
| CS | Continued Sustained | ciągła na długości rury | przechodzi przez przegrodę i uszczelnienie |
| CI | Continued Interrupted | ciągła na pozostałej długości rury | przerwana w obrębie przejścia |
| LS | Local Sustained | lokalna, na określonej długości przy przejściu | przechodzi przez przegrodę i uszczelnienie |
| LI | Local Interrupted | lokalna, na określonej długości przy przejściu | przerwana w obrębie przejścia |
S oraz I nie oznaczają rodzaju materiału
Litera S nie znaczy „stal”, a I nie oznacza klasy izolacyjności ogniowej. Opisują wyłącznie ciągłość izolacji w strefie przegrody. Materiał izolacji trzeba odczytać osobno z tabeli lub rysunku: może to być konkretny typ wełny mineralnej, izolacji elastomerowej, pianki albo rozwiązanie wskazane nazwą handlową.
CS/CI/LS/LI to coś innego niż U/U–C/C
CS, CI, LS i LI opisują izolację. U/U, U/C, C/U i C/C opisują konfigurację końców rury podczas badania. W jednym wierszu ETA mogą wystąpić oba oznaczenia, np. układ izolacji CS oraz klasyfikacja EI 120-U/C. Żadnego z nich nie wolno pomijać.
3. Jak odróżnić cztery układy na budowie?
Najpierw sprawdź, czy izolacja jest elementem całej instalacji, czy tylko odcinkiem dołożonym przy przejściu. Następnie zobacz, co dzieje się w otworze przegrody.
| Układ | Co widać w terenie? | Co trzeba zmierzyć? | Typowa pomyłka |
|---|---|---|---|
| CS | otulina biegnie dalej po obu stronach i przechodzi przez otwór | materiał oraz grubość izolacji | uznanie, że dowolna ciągła otulina jest dopuszczona |
| CI | otulina jest na rurze, lecz kończy się przed uszczelnieniem i wraca za nim | długość odsłoniętego odcinka i położenie zakończeń | przypadkowe zerwanie izolacji potraktowane jako poprawny wariant CI |
| LS | dodatkowy odcinek izolacji obejmuje przejście i kończy się w określonej odległości po obu stronach | długość lokalna, grubość, materiał i mocowanie | skrócenie odcinka, bo „przy samej ścianie wystarczy” |
| LI | lokalne odcinki są po obu stronach, ale rura w przejściu pozostaje bez tej izolacji | długość każdego odcinka oraz przerwę przy przegrodzie | zamiana LI na LS przez wsunięcie izolacji w otwór |
4. Jak zmiana układu izolacji wpływa na klasyfikację EI?
Klasa EI nie jest właściwością przypisaną raz na zawsze do produktu. Wynik zależy od konfiguracji przebadanej jako całość. Układ izolacji może wpływać na:
- temperaturę na rurze po stronie nienagrzewanej – szczególnie istotną dla kryterium I,
- temperaturę na powierzchni izolacji i w sąsiedztwie uszczelnienia,
- powstanie szczeliny po degradacji izolacji palnej,
- pracę materiału pęczniejącego oraz potrzebną ilość opaski lub kołnierza,
- geometrię szczeliny pierścieniowej i rodzaj wypełnienia wokół instalacji,
- zakres dopuszczonych średnic rur i grubości otuliny.
Usunięcie izolacji z otworu może pozornie ułatwić aplikację masy, ale nie musi poprawiać odporności. Odsłonięta rura metalowa może silniej nagrzewać stronę nienagrzewaną. Z kolei przeciągnięcie palnej izolacji przez przejście może wymagać elementu pęczniejącego, którego nie było w wariancie z izolacją przerwaną.
Nie obowiązuje zasada „więcej izolacji = wyższa klasa”. Grubsza, dłuższa albo ciągła izolacja może działać inaczej niż wariant przebadany. Zakres trzeba odczytać z konkretnego wiersza ETA, a nie rozszerzać intuicyjnie.
5. Jak czytać tabelę ETA dla izolowanej rury?
Najbezpieczniejsza metoda polega na porównaniu wszystkich danych w jednym wierszu tabeli i odpowiadającym mu rysunku. Nie należy łączyć średnicy z jednego wariantu, izolacji z drugiego i klasy EI z trzeciego.
- Rura: materiał, norma wyrobu, średnica zewnętrzna i grubość ścianki.
- Izolacja: materiał lub nazwa handlowa, reakcja na ogień, gęstość – jeżeli podana – oraz zakres grubości.
- Układ: CS, CI, LS albo LI.
- Długość: przy LS i LI minimalna długość lokalnej izolacji oraz sposób jej rozmieszczenia po stronach przegrody.
- Przegroda: ściana lekka, ściana masywna albo strop, wraz z minimalną grubością i wymaganą budową.
- Uszczelnienie: dokładne produkty, wymiary otworu, szczelina, wypełnienie, liczba warstw, położenie opaski lub kołnierza.
- Podparcie: maksymalna odległość pierwszej podpory od przegrody i sposób utrzymania instalacji.
- Pełna klasyfikacja: E/I, czas oraz konfiguracja końców rury U/U–C/C.
Aktualna PN-EN 1366-3+A1:2025-04 wraz z poprawką AC:2026-01 dotyczy badania uszczelnień przejść instalacyjnych. Samo badanie nie potwierdza odporności uszczelnienia na wszystkie przemieszczenia instalacji ani nośności przegrody. Dlatego podpory, kompensacja wydłużeń i konstrukcja oddzielająca nadal wymagają prawidłowego zaprojektowania poza samym doborem masy.
Przykład z aktualnej ETA: dlaczego jeden skrót nie wystarcza?
ETA-25/0723 dla systemu PROMASEAL-AG zawiera wariant rur stalowych o średnicy zewnętrznej 18–48 mm i grubości ścianki 1–14,2 mm, z niepalną izolacją o grubości co najmniej 30 mm, gęstości co najmniej 40 kg/m³ i całkowitej długości minimum 550 mm. Dla wskazanego wariantu LS lub CS uzyskano EI 120-U/C w ścianie i stropie. Dokument zaznacza, że w tym konkretnym zakresie LS obejmuje LS oraz CS. Jest to reguła przypisana do tej oceny, a nie ogólne pozwolenie na zamianę LS z CS w każdym systemie.
Z kolei ETA-25/0724 dla układu PROMASTOP-CC z PROMASTOP-W opisuje m.in. rury miedziane z izolacją palną o określonej klasie, grubości 6–32 mm i długości co najmniej 500 mm, w układzie LS lub CS. To pokazuje, że sam zapis „rura miedziana w izolacji” nadal pomija parametry decydujące o klasyfikacji.
6. Cztery przypadki projektowe
A. Rura stalowa CO w ciągłej izolacji z wełny mineralnej
Jeżeli izolacja biegnie wzdłuż instalacji i przechodzi przez strop, geometria odpowiada CS. Trzeba jednak potwierdzić konkretny rodzaj wełny, jej grubość, ewentualną gęstość, średnicę i grubość ścianki rury oraz system uszczelnienia. Sama informacja „wełna 30 mm” nie wystarcza.
B. Rura chłodnicza w ciągłej izolacji elastomerowej
Układ może być geometrycznie CS, ale palna izolacja zachowuje się inaczej niż wełna. Dokumentacja może wymagać opaski lub kołnierza pęczniejącego oraz wskazywać konkretny zakres grubości otuliny. Nie wolno zastosować detalu dla CS z wełną tylko dlatego, że litery są takie same.
C. Lokalny odcinek wełny dołożony przy przejściu
Jeśli odcinek obejmuje przegrodę, mówimy o geometrii LS. Kluczowa jest minimalna długość izolacji po obu stronach. Skrócenie jej przez kolano, armaturę albo brak miejsca w szachcie może oznaczać brak zgodności z tabelą, nawet gdy średnica i grubość wełny są prawidłowe.
D. Otulina instalacyjna przerwana przed ścianą
Jeżeli izolacja występuje na całej instalacji, lecz jest zdjęta w strefie przejścia, geometria odpowiada CI. Jeżeli po obu stronach wykonano jedynie krótkie odcinki, będzie to LI. W obu przypadkach trzeba sprawdzić długość odsłoniętej rury, wymagane lokalne odcinki izolacji oraz sposób uszczelnienia bezpośrednio przy metalu.
7. Jak połączyć układ izolacji z doborem systemu PPOŻ?
Najpierw identyfikuje się rurę, przegrodę i izolację, a dopiero później produkt. W zależności od przebadanego wariantu elementami systemu mogą być:
- PROMASEAL-A Spray – w wybranych systemach przejść rur metalowych i uszczelnień miękkich,
- PROMASEAL-AG – w określonych przejściach małych rur metalowych i innych instalacji wskazanych w ETA,
- PROMASTOP-CC – jako część wybranych uszczelnień z wełną lub płytami powlekanymi,
- PROMASTOP-W – w określonych rozwiązaniach rur z tworzyw oraz rur metalowych z izolacją palną,
- PROMASTOP-FC MD – w wybranych systemach wymagających kołnierza pęczniejącego.
Lista nie oznacza zamienności produktów. To aktualna ETA i detal systemowy mają wskazać, czy przy danym CS, CI, LS lub LI stosuje się masę, powłokę, płytę, opaskę, kołnierz i określoną izolację.
Rozwiązania można przeglądać w kategorii przejścia PPOŻ rur niepalnych oraz w pełnej kategorii przejścia i przepusty instalacyjne PPOŻ.
8. Najczęstsze błędy projektowe i wykonawcze
- Wpisanie tylko „rura stalowa izolowana”. Bez materiału, grubości i układu izolacji nie da się potwierdzić zakresu.
- Pomieszanie kodów z konfiguracją końców. CS nie zastępuje U/U; oba parametry opisują coś innego.
- Zdjęcie izolacji w otworze bez zmiany detalu. Wariant CS wykonany jako CI nie jest tym samym układem.
- Przeciągnięcie otuliny przez przejście „dla ciągłości instalacji”. Zmiana CI na CS również wymaga potwierdzenia.
- Zastąpienie wełny izolacją elastomerową. Ta sama grubość nie oznacza równoważnego zachowania w pożarze.
- Za krótka izolacja lokalna. Przy LS i LI długość jest parametrem klasyfikacyjnym, nie zaleceniem estetycznym.
- Brak mocowania izolacji. Drut, opaski, płaszcz lub inne mocowanie trzeba wykonać tak, jak przewiduje dokument.
- Dobór po samej klasie EI produktu. EI dotyczy pełnego wariantu rura–izolacja–przegroda–uszczelnienie.
- Brak zgodności dokumentacji ze stanem powykonawczym. Karta przejścia powinna wskazywać faktyczny układ CS/CI/LS/LI.
9. Checklista doboru izolowanego przejścia rurowego
| Grupa danych | Informacje do zebrania |
|---|---|
| Rura | materiał, norma/system, średnica zewnętrzna, grubość ścianki, funkcja instalacji |
| Izolacja | producent i typ, materiał, reakcja na ogień, grubość, ewentualna gęstość |
| Układ | CS, CI, LS lub LI; przy L – długość po obu stronach; przy I – długość przerwy |
| Przegroda | ściana/strop, typ, grubość, konstrukcja i wymagana klasa |
| Geometria | otwór, szczelina pierścieniowa, sąsiednie instalacje i dostęp montażowy |
| System PPOŻ | ETA, numer wariantu, produkty, warstwy, mocowania, podpory i pełna klasa EI |
10. FAQ – CS, CI, LS i LI
Czy CS oznacza izolację niepalną?
Nie. CS opisuje zasięg i ciągłość izolacji, a nie jej reakcję na ogień. W układzie CS może wystąpić materiał niepalny albo palny, ale wyłącznie w zakresie wskazanym w dokumentacji systemu.
Czy mogę zmienić CS na CI, zdejmując otulinę w otworze?
Nie bez potwierdzenia. Powstaje inny układ cieplny i montażowy. Musisz znaleźć wariant CI obejmujący tę samą rurę, przegrodę i pozostałe parametry.
Czym LS różni się od CS?
W obu wariantach izolacja przechodzi przez przegrodę. W CS jest ciągła na długości instalacji, a w LS stanowi lokalny odcinek o długości określonej w dokumentacji.
Czy LI to po prostu nieizolowana rura?
Nie. LI oznacza lokalną izolację umieszczoną przy przejściu, ale przerwaną w jego obrębie. Jej materiał, grubość, długość i położenie są częścią wariantu.
Czy można zastosować grubszą izolację niż podana w ETA?
Tylko wtedy, gdy dokument obejmuje taki zakres albo właściwa reguła rozszerzenia została formalnie potwierdzona. Samodzielne założenie, że grubsza izolacja jest bezpieczniejsza, nie stanowi podstawy odbiorowej.
Czy układ izolacji wpływa tylko na kryterium I?
Najbardziej oczywisty jest wpływ na temperaturę, lecz izolacja palna może również oddziaływać na szczelność przejścia i pracę elementu pęczniejącego. Zawsze należy odczytać pełną klasyfikację E oraz I.
Co zrobić, gdy izolacji nie da się zidentyfikować?
Nie należy dobierać systemu „na oko”. Trzeba ustalić produkt z dokumentacji instalacyjnej lub oznaczeń, a w razie braku danych przyjąć procedurę uzgodnioną z projektantem i dostawcą systemu PPOŻ.
Nie wiesz, czy Twoja rura ma układ CS, CI, LS czy LI?
Prześlij zdjęcia przejścia z obu stron, materiał i wymiary rury, nazwę oraz grubość izolacji, długość izolowanego odcinka, typ przegrody i wymaganą klasę EI. Pozwoli to porównać stan na budowie z właściwym wariantem ETA.
Dokumenty wykorzystane w opracowaniu
- PN-EN 1366-3+A1:2025-04 wraz z poprawką AC:2026-01 – badania uszczelnień przejść instalacyjnych.
- Promat, Fire Stopping System Handbook – definicje i schematy CS, CI, LS oraz LI.
- Promat Polska – kryteria doboru systemu przejścia rurowego.
- ETA-25/0723 – system PROMASEAL-AG.
- ETA-25/0724 – system PROMASTOP-CC.
Zastrzeżenie: materiał ma charakter techniczno-edukacyjny. Dobór i wykonanie przejścia muszą odpowiadać aktualnej dokumentacji konkretnego systemu, projektowi ochrony przeciwpożarowej oraz rzeczywistym parametrom instalacji.
